Tenk deg at du er ei havskjelpadde som elskar maneter. Medan du sym rundt i havet så ser du noko mjukt som rører på seg framfor deg. Du jafsar svolten i deg ein bit. Først når det er for seint, forstår du at du har ete ein plastpose og slett ikkje ein manet!
Det er nemleg ikkje slik at plastposen eller vassflaska alltid hamnar i søpla og til gjenvinning slik det bør. Ein god del plast hamnar i naturen vår. Han flyt kanskje gjennom avløp, i elvar og til slutt ut i havet. I havet blir plasten ein stor fare for alt som lever der.
Forskarar frå NTNU har studert korleis vi bruker og kastar plast i Noreg. Dei har sett på korleis plasten påverkar livet i havet. Dei er rett og slett bekymra over det dei har oppdaga. Det viser seg nemleg at plast kan skade dyr på to måtar: Dei kan ete det ved ein feil, slik som skjelpadda, eller dei kan bli fanga inne i plasten og ikkje komme seg laus, då blir plasten til ei dyrefelle.
Dyr brukar sansane sine for å finne mat
Havskjelpadda brukar augo sine til å oppdage maneter. Og nett fordi plastposen fort kan likne på ein manet, kan dei bli forvirra og ete posen. Sjøfuglen brukar luktesansen sin. Algar er mat for fuglen og når algar av og til veks på plast, er det fort gjort at dei får i seg både alge og plast når dei et.
Plast inneheld ofte giftige stoff som kan lekke ut når plasten er inne i magen. Vi menneska har tilsett desse stoffa til plasten for at han skal vere både fargerik, sterk eller brannsikker. Når plasten kjem inn i kroppen til dyret, kan dyret derfor få store problem.
Små plastbitar og kjemikalie kan bevege seg inn i kroppen til dyret. Dette kan til dømes komme inn i blodet til dyret, forstyrre hormon, svekke immunforsvaret eller lage betennelse.
Ettersom tida går, kan desse skumle stoffa hope seg opp inne i dyra og gjere dei sjukare og mindre i stand til å overleve.
Nokre døme: Ein gåsebakkval vart funne utanfor vestkysten av Noreg med 30 plastposar i magen. Albatrossungar på avsidesliggjande øyer døyr nokre gonger med magen full av plast som foreldra deira ved eit uhell har mata dei med.
Når dyra går i plastfella
Over heile verda blir dyr vikla inn i forlate fiskegarn, tau, emballasjeband og til og med ballongtrådar som flyt rundt på havet. Når dei først er fanga, prøver dyra å komme seg laus, men dei fleste klarer det ikkje.
Sel som er fanga i fiskegarn får ikkje til å symje som dei skal og sjøfuglar som er vikla inn i plast kan ikkje lenger fly.
Fordi plasten ikkje løyser seg opp i vatn, kan han flyte rundt i årevis og skade det eine dyret etter det andre.
Korleis påverkar plast-problemet balansen i havet vårt?
Alt liv i havet spelar ei viktig rolle i å halde balansen i alt liv her stabilt. Dette kallar vi ofte for eit økosystem. Når plast forstyrrar liv, byrjar heile systemet å endre seg. Rovdyr kan miste maten sin. Det kan bli fleire og fleire byttedyr i havet utan at noko held dei i sjakk. (Byttedyr er dyr som blir drepne og etne av andre dyr.) Korallrev og andre område kan svekkast svært mykje når viktige artar byrjar å forsvinne.
Plastforureining skadar altså ikkje berre enkeltdyr, men påverkar med andre ord havet som heilskap.
Kva kan vi gjere?
Sjølv små land bidreg med store mengder plast til naturen. Vi i Noreg er faktisk blant dei som brukar mest plast i heile verda. Berre i Noreg tilsvarar plasten som lekkjer ut i miljøet kvart år 1,5 milliardar plastflasker. Når vi legg saman alt som skjer i heile verda, blir mengda enorm.
Det aller beste vi kan gjere er ganske enkelt å produsere mindre plast. Dersom fleire og fleire produkt blir lagd med andre materiale eller lagd med mindre plast i seg, blir det også mindre avfall som kan ende opp i havet.
Plast kan verke ufarleg fordi vi brukar det kvar dag, men i naturen blir det ein stor trussel. Kvar einaste bit med plast som vi klarar å halde vekke frå havet, er ein fare mindre for livet i havet. Tross alt er havet ein del av historia til planeten vår, og det er vi også. Det må vi ta godt vare på.